Portali aLbdigital.net
Përshendetje Vizitor i Nderuar...

Me sa duket, ju nuk jeni Identifikuar akoma ne Faqen tone,

ndaj ju paraqitet ky mesazh për tju Kujtuar se ju mund të Identifikoheni që të merrni pjese në

diskutimet dhe Temat e shumta të Forumit tone.

...Në qofte se ende nuk keni një Llogari personale në Forum, mund ta hapni nje të tille duke u Regjistruar

...Regjistrimi Ështe falas dhe ju merr kohe maksimumi 1 min...

Me Respekt dhe Kenaqesi:

Staffi i Forumit aLbdigital.net

You are not connected. Please login or register

Portali aLbdigital.net » »» Arti Dhe Kultura «« » Historia Shqiptare » LIDHJA E PRIZRENIT – ORGANIZATA ME E MADHE KOMBETARE SHQIPTA

LIDHJA E PRIZRENIT – ORGANIZATA ME E MADHE KOMBETARE SHQIPTA

Shko poshtë  Mesazh [Faqja 1 e 1]

Tini

avatar
Webmaster & Admin
Webmaster & Admin
. RRYMAT POLITIKE DHE IDEOLOGJIKE



a. Ryma radikale (jo si ajo e paralidhjes që trajtuam në kapitullin paraardhës, por më e moderuar për shkak të ndryshimeve politike në Ballkan)



Rryma Patriotike radikale, u konsiderua nga opinioni perëndimor rryma që përfaqësohej nga Abdyl Frashëri, Pashko Vasa, Sulejman Vokshi etj, pjesa më e madhe e të cilëve vepronin dhe ishin antarë në komitetin e Stambollit.

Përfaqësuesit e kësaj rryme ndryshe nga të moderuarit – konservatorë, ishin jo vetëm për autonominë e Vilajetit Shqiptar, por dhe për të përdorur dhe rrugën rrevolucionare për ta arritur qëllimit. Patriotët e kësaj rryme mendonin se autonomia e shqiptarëve ishte e përkohshme derisa të formoheshin strukturat shtetërore, të afta për të përballuar rrezikun e copëtimit nga serbo-sllavët dhe të krijoheshin kushtet optimale për qëndrueshmërinë e këtij shteti. Kur të krijoheshin këto kushte “nën ombrellën turke” gjatë autonomisë, atëherë shqiptarët duhet të kërkojnë shkëputjen duke realizuar pavarësinë e tyre.

Ky mendim në rrethanat e reja historike pas Kongresit të Berlinit, ishte mendimi më racional dhe më patriotik për realizimin maksimal të qëllimit të shqiptarëve.



b. Konservatorët e Moderuar (Centristët)



Kjo ishte rryma e qarqeve konservatore të vendit, të cilën e udhëhiqnin bejlerë e çifligarë të ndikuar nga proçesi i borgjezimit dhe rreshperë të mëdhenj të lidhur me tregun e brendshëm shqiptar. Disa nga protagonistet e kesaj rryme ishin:

Ali Pashe Gucia, Hasan Pashe Tetove, Selim Beg Bushati, Iliaz Pashe Dibra, Isuf Karahasani, Mahmut Pashe Bushati, Omer Pashë Vrioni, Maliq Pashë Libohova, Ëngjëll Çoba etj, të cilët kishin një ndikim të madh në opinionin popullor shqiptar.

Kjo rrymë ishte kundër coptimit të tokave shqiptare. Ata kërkonin ti jepnin “Lidhjes” që do të formohej, karakter shqiptar, dhe jo islamik, siç e kërkonte Porta.

Ishin të mendimit se duhej krijuar një vilajet shqiptar, me autonomi administrativ dhe kulturor, por duke ruajtur varësinë politike nga Turqia. Pra ideja e kësaj rryme është patriotike shqiptare, përderisa është për bashkimin e vilajeteve në një vilajet, por mendojnë se shqiptarëve u mjaftonte të kishin autonomi (gjysëm pavarësi) nga Porta. Rruga për arritjen e këtij qëllimi ishte kompromisi me Sulltanin dhe jo rruga e luftës për liri. Jo me “pahir” por me “hir”. Lëvizja e armatosur do të realizohej vetëm për mbrojten nga copëtimi i territoreve nga shtetet shoviniste të sapokrijuara.





c. Rryma konservatore Sulltaniste



Kjo rrymë përfaqësohej në Kuvendin e Prizrenit, nga punonjës të administratës Osmane të Vilajeteve Shqiptare, si dhe nga Kleri fanatik islamik shqiptar dhe boshnjak. Kjo rrymë mbështeste plotësisht politikën e Perandorisë Osmane dhe pati rol përcaktues në ditën e parë të “Lidhjes”, në formulimin e “Kanunit” të saj (programit) dhe e vuri në pozitë të disfavorshme delegacionin shqiptar të kryesuar nga Abdyl Frashëri e Pashko Vasa, në Kongresin e Berlinit (13 qershor 1878), për mbrojtjen e interesave të shqiptarëve në Ballkan.

Mendimi i rrymës “Sulltaniste”, për karakterin dhe programin e Lidhjes së Prizrenit ishte: “…Për një lidhje Islamike ku të merrnin pjesë gjithë popullsitë myslimane të Ballkanit, pavarësisht nga kombësia e tyre dhe ku logjikisht, nuk do të merrnin pjesë shqiptarët e krishterë, qofshin ortodoksë, qofshin katolikë. Veç kësaj, pjesëtarët e rrymës “Sulltaniste”, siç u quajtën në atë kohë, nuk e pranonin as në parim idenë e një “vilajeti shqiptar”, sepse ky vilajet do ti ndante+ sipas tyre, shqiptarët myslimanë nga “vëllezërit” myslimanë të Gadishullit Ballkanik dhe të Perandorisë Osmane”1.

… Në radhët e tyre bënin pjesë kryesisht elementë feudalë dhe klerikë të turkomanizuar të cilët e identifikonin veten me klasën sunduese perandorake. Elementët kryesorë që përfaqësonin dhe luanin rolin kryesor në këtë rrymë ishin autoritete të larta të administratës së vilajeteve me origjinë shqiptare por dhe jo shqiptare. Kjo rrymë kishte në kontrollin e tyre xhandarmërinë lokale, garnizonet e qyteteve, por nga ana tjetër ishin nën kontrollin dhe presionin e Qeverisë së Stambollit.

“… Qarqet ultrareaksionare ishin gjithashtu kundër cedimit të trojeve shqiptare në favor të monarkive ballkanike, por ata interesoheshin vetëm për trojet e banuara nga popullsi myslimane të cilat nuk duhet të binin nën kthetrat e shteteve të krishtera. …Ato qenë të prirura të mbronin të gjithë territoret ballkanike të banuara me popullsi islamike pavarësisht nëse ishin shqiptarë, boshnjakë, turke apo romakë…

Qarqet sulltaniste përkrahën idenë e formimit të “besëlidhjes”, por kërkonin në pajtim me interesat e Portës së Lartë, që organizata të kishte karakter islamik, të grumbullonte jo vetëm myslimanët shqiptar, por gjithë myslimanët e Gadishullit Ballkanik. Porta e Lartë ushtarakisht e dobët nga disfata dhe politikisht pas Shën-Stefanit, pra jonë gjendje që të kundërshtonte shkëputjen e trojeve të saj, kërkonte me këtë rast të vriste me një gur dy zogj, nga njëra anë, të pengonte formimin e një organizate kombëtare shqiptare e cila do të sillte njohjen e shqiptarëve si komb më vete, nga ana tjetër, ti mobilizonte shqiptarët sëbashku me myslimanët e tjerë të Ballkanit për të kundërshtuar me rrugë joqeveritare jo aq cedimin e trojeve të pakta që pretendonte Mali i Zi, sesa viset e gjera që i qenë premtuar principatës së Bullgarisë, sidomos Bosnjën dhe Hercegovinën të cilat po përgatitej ti pushtonte Perandoria Austrohungareze”2.


Forumi aLbdigital
Shiko profilin e anëtarit http://www.albdigital.net.ms

Tini

avatar
Webmaster & Admin
Webmaster & Admin
Të tre këto rreshtime politike në pamjen e parë kishin më tepër divergjenca sesa pika takimi p.sh, pika e vetme e takimit ishte mbrojtja e tokave shqiptare (edhe sulltanistët e presupozonin mbrojtjen e tokave shqiptare në kuadrin e mbrojtjes së territoreve ballkanike me popullsi të islamizuar). Në momentet e vështira që kalonte kombi ynë nga rreziku i coptimit kjo, pikë imponoi gjithë rrymat për të bërë marrëveshje aty nga maji i vitit 1878. Ndërsa “Besëlidhja” e tyre do të realizohej sa më shpejt dhe domosdoshmërisht para Kongresit të Berlinit, i cili ishte caktuar të bëhej më 13 Qershor 1878 dhe këtu Fuqitë e Mëdha do të projektonin ndryshimin e hartës politike në Ballkan.

Kjo “mishellë” rrymash dhe idesh do të reflektonte një të ardhme të zymtë dhe të dyshimtë për shqiptarët. Kjo edhe për shkak të amplifikimit të mëtejshëm të urrejtjes dhe luftës me kombet e reja kristiane ballkanike duke i motivuar më tej këta të fundit në dëm të çështjes shqiptare.



2. Organizimi i Lidhjes së Prizrenit, roli dytësor i Mirditës dhe i Prengë Bibë Dodës i diktuar nga rrethana të reja historike.



Formimi i një lidhje kombëtare shqiptare në pranverë të 1878 ishte nje kërkesë e gjithë qarqeve patriotike në vend por dhe jashtë tij. Kjo për faktin se formimi i shteteve të reja ballkanike (sllave dhe greke) jo vetëm vështirësonin çlirimin tonë, por vihej në dyshim ekzistenca e një shteti të ardhshëm shqiptar.

Nga ana tjetër Turqia ishte e interesuar që të krijohej një lidhje islamike, ku të përfshiheshin dhe mbroheshin interesat e saj perandorake, pasi në fundshekullin e 19-të po vihej gjithnjë e më shumë se rënia e saj si perandori dhe për rrjedhojë Ballkani po i ikte nga dora.

Në këto kushte formimi i një lidhje me karakter Islamik në Ballkan ku të mbroheshin interesat e Portës së Lartë i interesonte qeverisë turke, madje kjo lidhje të përfshinte sa më shumë territore në të.

“Për këtë qëllim ajo thirri në Stamboll në fund të muajt Maj 1878 personalitetet më të dëgjuara politike shqiptare si: Ilian Pashë Dibrën, Ali Pashë Gucinë, Abdyl Frashërin, Ymer Prizrenin, Ahmet Koronicën etj, ndaj të cilëve ushtroi për disa ditë me radhë një presion të fortë për ti detyruar të zbatonin platformën e saj Islamike. Madje figurat që nuk u nënshtruan, Porta e Lartë u përpoq ti mbante në Stamboll, me pretekste të ndryshme, për të penguar pjesmarrjen e tyre në Kuvendin Kombëtar”1.

Koha nuk priste. Kuvendi duhej bërë para Kongresit të Berlinit (13 Qershor) nga ku do të projektohej harta e re ballkanike.

Ky Kuvend u mblodh më 10 qershor 1878. Atë ditë nuk erdhën të merrnin pjesë përfaqësues të Vilajetit të Shkodrës (dhe përfaqësues Mirditas), nisjen e të cilëve e pengoi valiu turk Hysen Pasha. Gjithashtu në ditën e parë nuk erdhën as përfaqësuesit patriotë të Vilajetit të Janinës të cilët ishin në udhëtim (me përjashtim të Abdyl Frashërit që kishte ardhur direkt nga Stambolli).

“Si rrjedhojë shumicën e delegatëve të pranishëm e përbënin pashallarë, bejlerë dhe ulema shqiptare. Sëbashku me ta kishin ardhur në Prizren dhe disa feudalë sllavë sulltanistë nga Bosnja, Hercegovinë dhe Novipazari”1.



Meqenëse koha nuk priste Kuvendi i Prizrenit i filloi punimet më 10 Qershor (3 ditë para Kongresit të Berlinit). “Që në fillim aty u paraqitën dy platforma rreth karakterit shqiptar apo Islamik të Lidhjes. Mungesa e delegatëve të vilajetit të Shkodrës dhe atij të Janinës nga njëra anë, por, prezenca e elementeve turkomane shqiptare, boshnjake etj… prezenca e autoriteteve qeveritare në Kuvend (Qamil Benmytesarifi turk i Prizrenit) nga ana tjetër bëri të mundur që lidhja të mos cilësohej shqiptare, por me konsensus as islamike (ditën e parë).

… u formuan organet e “Lidhjes” si Komiteti Qëndror i saj, me tre komisione (Komisioni i Jashtëm A Frashëri), u formua organi legjislativ (vendim-marrës) në krye të të cilit u zgjodh Iliaz Pashë Dibra, etj.. Ditën e dytë kur A Frashëri, etj u nisën për Berlin u miratua “Kanuni i Lidhjes” ku do të përcaktonte përmbajtjen e Lidhjes.

… në ato rrethana qarqet sulltaniste dhe autoritetet shtetrore e patën të lehtë të …, miratonin një Statut të ndërtuar mbi platformën islamike osmaniste…

U arrit të hiqej nga projekti vetëm obligimi i lidhjes për të mbrojtur Bosnjën nga pushtimi austriak por… platforma fetare islamike dhe besnikëria ndaj Perandorisë Osmane mbetën në Statut (statuti u quajt Kararname).

… Deri më 1 Korrik arritën në Prizren edhe përfaqësuesit e Shkodrës dhe Janinës.

Një nga përfaqësuesit kryesor i ardhur në këtë kohë ishte dhe Prengë Pashë Mirdita.

Në “Lahutën e Malësisë” përmendet në vargjet e saj nga Gjergj Fishta edhe ky eveniment historik ndër të tjera përshkruhet dhe P B Doda si më poshtë:



“… Mandej vjen një Qefali

Preng Bibë Doda, djalë zotni

Për kah mosha, mjaft i ri

Por i vjetër për pleqni

Kur të dojë me falë urti

Aj asht, zanë njaj Kapidani,

Kapidani prej Mirditet
Për të cilin larg përflitet

Larg përflitet, larg kallzohet,

Zi dhe bardh për të shartohet…”



Presioni popullor për të ndryshuar statutin dhe vendosmëria e delegatëve te sapoardhur bëri që më 2 korrik (pas dy ditë diskutime) të miratohej statuti i ri që u ç’vesh nga elementët fetar islamik dhe nga besnikëria ndaj sulltanit”1.

… Shumica në votim u arrit kur me votat e përfaqësuesve katolik të vilajetit të Shkodrës dhe delegatëve të Vilajetit të Janinës u bashkuan dhe votat e Islamistëve të moderuar shqiptar që tani kishin ndërruar mendje.

Kështu Lidhja Shqiptare e Prizrenit filloi gradualisht të ndikonte pozitivisht në lëvizjen antiosmane për autonomi.



3. KONGRESI I BERLINIT (13 qershor 1878)



Në qarqet dipllomatike ndërkombëtare sidomos në Kongresin e Berlinit, pavarsisht nga përpjekjet e A Frashërit e P Vasës etj, për të prezantuar një “Botë” Shqiptare që duhej mëvetësuar në Ballkan ishte e kompromentuar dhe nuk paraqiste për ta një garanci. Ajo (Lidhja), mesa duket u perceptua nga Fuqitë e Mëdha më tepër një përpjekje e Turqisë për të sunduar në pjesët e islamizuara të Ballkanit se sa një lëvizje kombëtare shqiptare për tu shkëputur nga ajo. Besoj se thënia e Kancelarit Bismark se “Shqipëria është shprehje gjeografike”, është sinifikative dhe në formë (nuk besoj në përmbajtje) mjaft realiste për kohën. Në këtë kongres, për pasojë u morën vendime të cilat i shkaktonin fatkeqësi shqiptarëve duke ua coptuar trojet e tyre. Nga kronikat e kohës por dhe konsuj që vepronin në Shkodër thuhet se Kongresi njohu territorin e Mirditasve dhe ua njohu autonominë dhe flamurin. Kjo jo vetëm për shkak të përkatësisë fetare dhe rezistencës së pareshtur antiosmane por edhe për arsyen se në vitet 1876-1877 mirditasit nga Mati e Tirana, nga Dibra e Lura, nga Malësia e Gjakovës e në Malësinë e mbi Shkodrës e deri në det ishte ngritur në kryengritje të organizuar nga P B Doda e Prend Doçi, pikërisht në atë kohë kur gjithë Ballkani i Krishterë bëri të njëjtën gjë.

Aristokracia Turkomane Konservatore Ballkanike (shqiptare, boshnjake e Bullgare) nuk bëri përpjekje në këtë kohë. Përkundrazi ato duke qenë bashkëqeverisës të Portës, por dhe për të mbrojtur pronat e privilegjet e tjera nuk u shkëputën nga interesat e Turqisë dhe kompromentuan në përgjithësi lëvizjen kombëtare të vendeve të tyre. Nga ana tjetër proçesi i formimit të shteteve Greko-Sllave dhe bashkë me to dhe prirja e këtyre shteteve për të marrë territore nga “Turqia e mbetur ballkanike” e justifikonte dhe i jepte moralin e duhur aristokracisë turkomane shqiptare, etj, për të përligjur veprimtarinë e saj pro Sulltanit.

Kjo kondicionoi në njëfarë mënyre dhe karakterin autonomist të lëvizjes dhe jo për pavarësi në katër vilajetet Shqiptare.



4. Internimi i Prengë Bibë Dodës dhe i Hodo Sokolit goditje e rëndë për lëvizjen kombëtare shqiptare.



“Më 11 dhjetor 1880 Dervish Pasha, kishte për të kontrolluar punimet në rrugën Shëngjin – Shkodër, u nis për në Lezhë. Për ta shoqëruar ftoi Hodo Pashën, e Preng Pashën”1.

Gjatë këtij shoqërimi në karrocë, Dervish Pasha i shoqëroi deri në Shëngjin. Këtu ai u tregoi urdhërin e Sulltanit, i hypi të dy në anije dhe i nisi për në Stamboll.

“Rreth internimit të P B Dodës u fol shumë. Disa thonin se shkoi në Tuz në krye të ushtrisë së Lidhjes, të tjerët e spjegonin lëvizjen e tij për të luajtur një rol të rëndësishëm duke u mbështetur në krahinën autonome të Mirditës, të tretët i vishnin cilësinë e një princi të Shqipërisë. Sidoqoftë mjaft shqiptarë kishin shpresa në të”1.

Ky internim i P B Dodës dhe Hodo Sokolit tregonte frikën e Portës së Lartë ndaj drejtuesve të Lidhjes dhe ishte një përpjekje e qeverisë turke për të dobësuar Lidhjen e Prizrenit duke e konsideruar Lidhjen dhe drejtuesit si P B Dodën, H Sokolin etj si rrezik për sundimin e Turqisë në katër vilajetet Shqiptare.



P B Doda ka qenë i syrgjynosur (internim) për 28 vjet deri në 1908 kur kthehet i dëmtuar fizikisht dhe me aftësi të kufizuara për të luajtur atë rol që kishte luajtur në një moshë fare të re në kryengritjen e viteve 1876-1877 dhe në Lidhjen e Prizrenit deri në dhjetor të vitit 1880.


Forumi aLbdigital
Shiko profilin e anëtarit http://www.albdigital.net.ms

Mbrapsht në krye  Mesazh [Faqja 1 e 1]

Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti përgjigjeni temave të këtij forumi