Portali aLbdigital.net
Përshendetje Vizitor i Nderuar...

Me sa duket, ju nuk jeni Identifikuar akoma ne Faqen tone,

ndaj ju paraqitet ky mesazh për tju Kujtuar se ju mund të Identifikoheni që të merrni pjese në

diskutimet dhe Temat e shumta të Forumit tone.

...Në qofte se ende nuk keni një Llogari personale në Forum, mund ta hapni nje të tille duke u Regjistruar

...Regjistrimi Ështe falas dhe ju merr kohe maksimumi 1 min...

Me Respekt dhe Kenaqesi:

Staffi i Forumit aLbdigital.net

You are not connected. Please login or register

Portali aLbdigital.net » »» Shkenca Dhe Jeta «« » Gjeografia, Biologjia & Kimia » Prejardhja e Evropes

Prejardhja e Evropes

Shko poshtë  Mesazh [Faqja 1 e 1]

1Normal Prejardhja e Evropes prej Mon Dec 31 2007, 05:44

LuNa

avatar
Moderator/e
Moderator/e
Shumë herë e përmendim, por pak dijmë për të. Historiani francez mundohet të na shpjegojë se nga vjen ajo

Evropa qe fillimisht një mit dhe konceptim gjeografik. Miti e bën Evropën të lindë në Lindje. Fjala dhe ideja e bëjnë shfaqjen e tyre në mitologjinë greke, bërthama më e vjetër e qytetërimit të pranishëm në territorin e asaj që më pas do të bëhet Evropë. Evropa figuron si bijë e Agenorit, mbretit të Finikisë, Libani aktual. Zeusi, mbreti i zotave grekë dashurohet me të dhe, duke e transformuar në dem, do ta transportojë për në Kretë. Nga dashuritë e tyre do të lindë Minosi, mbret civilizator dhe legjislator, i bërë pas vdekjes një nga tri gjykatësit e Ferrit. Grekët u dhanë emrin europianë banorëve të ekstremit përëndimor të kontinetit aziatik. Kontrasti midis Lindjes dhe Përëndimit - me të cilin Evropa vjen e ngatërrohet - mishëron për grekërit një konflikt themelor midis qytetërimeve. Mjeku i famshëm grek, Hipokrati, që jetuar midis fundit të shekullit të V-të dhe fillimit të shekullit të IV-ët B.C., i kundërvë evropianë e aziatikë në dritën e konflikteve që panë qytetet greke të ngriheshin kundër perandorisë persiane dhe që padyshim përfaqësojnë shfaqjen e parë të antagonizmit Lindje - Përëndim; luftërat persiane në të cilat Davidi grek mundi në Maratonë Goliathin aziatik. Me thënien e Hipokratit, evropianët janë kurajozë, por edhe luftëtarë e luftarakë, ndërsa aziatikët janë të mënçur e të kulturuar, përveçse paqësorë e të privuar nga energjia. Evropianët i qëndrojnë lirisë dhe janë të gatëshëm të vdesin për të. Regjimi i tyre politik i preferuar është demokracia, ndërsa aziatikët e pranojnë qetësisht shërbëtorllëkun në shkëmbimtë prosperitetit dhe të qetësisë. Ky imazh i lindorëve ka vazhduar ndër shekuj. Në Shtatëqindën, filozofët evropianë të Iluminizmit kanë përpunuar teorinë e despotizmit illuminist, i individualizuar si regjimi më i përhapur në Azi dhe, në të njëjtin drejtim, marksizmi i Tetëqindës do të përkufizonte një mënyrë prodhimi aziatike, bazë e regjimeve autoritare.


Trashëgimi dhe kufij

Greqia antike i lë kështu Evropës një trashëgimi të dyfishtë: atë të opozicionit ndaj Lindjes, ndaj Azisë, dhe atë të modelit demokratik. Pavarësisht se demokracia antike greke është larg së qëni një demokraci e vërtetë - duke parë se përjashton gratë, të huajt dhe skllevërit - ajo ia transmeton këtë ideal një Evrope që do të bëhet demokratike gjatë Tetëqindës dhe Nëntëqindës, por termi Evropë përdorej sidomos nga gjeografët për të caktuar ekstremitetit përëndimor të kontinentit euraziatik. Qenë ata që ngritën një pyetje e cila dhe sot përbën një nga problemet e mëdha relative në përkufizimin e Evropës. Nëse në veri, në jug dhe në lindje deti përbën kufirin natyror të Evropës, cili është kufiri lindor i saj? Stepat e Rusisë aktuale, vendi i shiitëve në Antikitet, Bosfori dhe rrafshnaltat, që ndajnë Anadollin nga luginat e Eufratit dhe Tigrit, janë zona të papërcaktuara, në të cilat Evropa buron nga Azia. Kjo papërcaktueshmëri ngre në ditët tona problemin e madh të përkatësisë ose jo në Evropë të Turqisë në juglindje dhe sidomos të Rusisë në lindje. Turqia dhe Rusia i përkasin hapësirës demokratike që përfaqëson aktualisht një nga karakteristikat thelbësore të Evropës? Si normë, gjeografët e Greqisë antike mendonin se kufiri midis Evropës e Azisë ndoshta përbëhej nga lumi Tanai - Doni aktual - që derdhet në Detin Azov, i cili përfshin Bjellorusinë dhe Ukrainën aktuale, por që pothuajse e cek Rusinë. Në epokën moderne është menduar se kufiri ndiqte zonën aksiale të maleve Urale. Nëse udhëtohet me linjën e famëshme hekurudhore Transiberiane, që lidh Përëndimin e Rusisë me ekstremitetin lindor të Siberisë, në kilometrin 1777 është e mundur të lexohet mbi një obelisk "Evropa", nën një shigjetë të orientuar nga përëndimi, dhe "Azia", nën një shigjetë të drejtuar drejt lindjes. Por bëhet fjalë për një dallim gjeografik pakashumë arbitrar, përballë një problemi është thelbësisht politik.


Forumi aLbdigital
"Nuk mund te jesh i drejte,nese nuk je i njerezishem"
Shiko profilin e anëtarit

2Normal Re: Prejardhja e Evropes prej Mon Dec 31 2007, 05:45

LuNa

avatar
Moderator/e
Moderator/e
Një rrugë e mundimëshme

Periudha vendimtare për lindjen dhe parafigurimin e Evropës është Mesjeta. Por duhet shmangur rënia në dy gabime. Evropa nuk është rezultati i ndërtimit të gjatë të një entiteti që është formuar pak nga pak gjatë historisë. Nuk është një objektiv i amëshuar. Është një qëllim i vonë, qartësisht i afirmuar vetëm pas Luftës së Dytë Botërore dhe i ndjekur nga një grup i ngushtë ekonomistësh e politikanësh. Midis tyre eksponenti kryesor qe francezi Zhan Moné (1888-1979), i ndihmuar nga një treshe demokristianësh të përfaqësuar nga gjermani Konrad Adenauer (1876-1967), nga italiani Alçide De Gasperi (1881-1954) dhe nga francezi Robert Shuman (1886-1963). Evropa duhet akoma të bëhet, megjithëse janë shëmuar përparime të rëndësishme, si adoptimi i një monedhe të përbashkët: euro. Nga ana tjetër, deri në Mesjetën e Vonëshme, Evropa nuk ka qenë kurrë as një krijim i vazhdueshëm, as një individualitet kolektiv i njohur. Në perspektivën e një ndërtimi evropian janë verifikuar avancime dhe tërheqje, veçanërisht si pasojë e ndarjes së Evropës në vende të mbyllura në vetëvete. Janë verifikuar edhe eklipse të ndërgjegjjes evropiane. Kristianizmi e ka zhdukur Evropën në Mesjete dhe Revolucioni Francez ka zëvendësuar më imazhin e tij atë të revolucionit, ndërsa dy luftërat e mëdha të shekullit të XX-të e kanë mbytur Evropën në konflikt. Por, në çdo rast, qysh nga Antikiteti, janë sedimentuar trashëgimi që pak nga pak kanë formuar pasurinë e Evropës dhe kanë kontribuar për t'i dhënë trup idesë së saj, ashtu dhe modelimit të personalitetit të saj.


Një identitet kompleks

Midis gjërave kryesore të Antikitetit duhen nderuar gjuhët greke dhe sidomos ato latine, të cilat përbëjnë bërthamën më antike e më solide të kulturës e të dijës evropiane., në mënyrë të veçantë - edhe pse jo vetëm - në vendet që kanë adoptuar gjuhë romane (Spanja, Franca, Belgjika valone, Zvicra romande, Italia, Portugalia). Por nuk duhen harruar as filozofia, arkitektura, skulptura, teatri e sporti, të lëna si trashëgimi nga grekët, as e drejta dhe artet liberale, sidomos retorika, të trashëguara nga romakët. Në fushën e ushqimit, grekë e romakë na kanë lënë verën, vajin dhe bukën e ardhur nga Lindja e Mesme. Mesjeta e Vonëshme, në periudhën që shkon nga shekulli i IV-ët deri në shekullin e VII-të, nuk u kënaq së shtuari ndonjë shtresë suplementare të vagullt. Nga dy historianët që u kanë dhënë jetë "Annales" dhe kontribuar në një rinovim të thellë të historisë njëri prej tyre, Mark Blok, ka shkruar: "Evropa ka lindur kur Perandoria u shemb"; tjetri, Lysien Febvre, e ka marrë këtë frazë, duke i shtuar: "Le të themi se Evropa u bë një mundësi në momentin kur Perandoria shpërbëhet". Ajo që në këtë pikë e bëri të mundëshme Evropën qe se pjesa përëndimore e Perandorisë u nda nga pjesa lindore dhe se pjesa përëndimore i'u hap popujve 'barbarë' të Veriut dhe të Lindjes - keltë, gjermanë e më vonë sllavë - për t'u dhënë jetë atyre popujve të metizuar që më pas do të bëheshin evropianët. Qe edhe fakti që të gjithë banorët e saj u konvertuan gradualisht në kristianizëm, i cili u dha atyre çimenton fetare, ideologjike e kulturore të nevojëshme në realizimin e një uniteti ideshë, ndjenjash dhe praktikash. Evropa e sotme dhe e nesërme nuk duhet të jetë një Evropë kristiane. Pas Mesjetës, Evropa ka fituar lirinë në çështjen e besimit dhe besimi fetar mund të bashkëjetojë me një laicitet të bërë rregull mazhoritar. Por në procesin ngritës të një 'komuniteti', kristianizmi ka pasur qysh në fillim një rol thelbësor. Nga ana tjetër, vetë kjo gjurmë fetare i ka shtyrë evropianët në gabime, bile dhe krime, që rëndojnë goxha mbi historinë e Evropës. Ngjyrimi fetar i identitetit primitiv evropian (në mesjetë Evropa tenton të konfondohet me kristianizmin) çoi në persekutimine heretikëve, të cilët e kundërshtonin doktrinën e Kishës, dhe atë të hebrejve, që në territorin evropian përbënin një trup jokristian që bënte rezistencë; Inkuizicioni ju drejtua torturës. I njëjti ngjyrim fetar shtyu në Kryqëzata, replica ushtarake ndaj ekspansionit musliman, që e transferoi luftën jashtë Evropës dhe ngjalli një urrejtje të zgjatur midis popullsive jashtëevropiane, duke kundërvënë një lloj xhihadi kristian kundër xhihadit islamik. Një identitet kolektiv u plazmua nëpërmjet faktorësh të shumtë të brendëshëm e të jashtëm. Në rastin e Evropës, faktori ekstrem u përfaqësua nga Islami. Një fe e re e predikuar nga Muhamedi lindi në Arabi në shekullin e VII-të dhe në harkun e njëqind vjetëve u përhap në pjesën më të madhe të Lindjes dhe Afrikës Veriore. Muslimanët sulmuan kristianët në Lindje të Mesme dhe në Afrikën Veriore, që ju muar bizantinëve, dhe më pas, duke filluar nga viti 711, kaluan në Evropë, ku pushtuan me shpejtësi Spanjën deri në Pirenej. Në vitin 732 një armatë muslimane përparoi në veri të Pirenejve; Mbreti frank Karl Çekiçi, në krye të një armate kristiane, e ndaloi në afërsi të Poitiers, duke e shtrënguar të tërhiqej. Një kronikë kristiane e kohës thotë se bëhej fjalë për një fitore te 'evropianëve' mbi 'të pabesët', duke shënuar me këtë termin 'evropian', që përvec se të jetë vetëm një shprehje gjeografike, shpreh tashmë edhe një ndjenjë fetare e kulturore të vulosur në vlera identitare. Rifitimi i gadishullit iberik mbi muslimanët, i përfunduar më 1492 me marrjen e Granadës, është një nga ndërmarrjet kolektive të evropianëve gjatë Mesjetës. Nga ana e tyre, muslimanët pushtuan për një kohë të shkurtër një pjesë të Provansës e të Siçilisë dhe për dy shekuj qenë padronë të Palermos, përpara se të përziheshin nga normanët.


Fe dhe politikë

Historiani i madh belg Henri Piréne (1862-1935) ka stabilizuar një marrëdhënie, veçanërisht nga pikëpamja ekonomike, midis pushtimit arab dhe ndërtimit evropian, duke e krahasuar Muhamedin me Karlin e Madh. Por, në kundërshtim me një ide të përhapur, nuk besoj se Karli i Madh ka qenë babai i Evropës. Perandoria e tij qe shumë më e vogël se Evropa. Ajo nuk përfshinte as Gadishullin Iberik, as botën anglosaksone apo atë skandinave; nuk bënin pjesë Qendra dhe Lindja e Gjermanisë, as vendet slave të Evropës qëndrore dhe Ballkani, të cilat sot gjenden në kufijtë e Evropës politike, por që historikisht janë evropianë. Kryeqyteti i perandorisë karolinge. Akuisgrana, nuk ishte evropian në kuptimin që kish qenë Roma në Antikitet apo që është sot Brukseli. Karli i Madh nuk konceptoi projektin e Evropës, por më shumë atë të një rikthimi në Perandorinë Romake të së kaluarës. Gjithësesi, dukë shkruajtur në një latinishte të rinovuar, duke bashkuar në oborrin e tij njerëz të kulturës dhe poetë të ardhur nga të gjitha anët e Perandorisë, edhe nga zona të jashtëme të saj - spanjollë, irlandezë, anglosaksonë, frankë e gjermanë, italianë etj. - ai ka kontribuar në farkëtimin e një Evropë kulturore. Ai ka demostruar se vatra e unitetit evropian, lidhja substanciale e një komuniteti evropian, duhej të ishte kultura dhe se ajo kishte nevojë për një legjislacion të përbashkët, atë të kapitullarëve, të dobishëm sidomos për të inkuadruar dhe stimuluar aktivitetin ekonomik. Midis shekullit të IX-të dhe të X-të, kristianizmi i dha jetë ngritjes së një Evropë pa emër, duke ndjekur në mënyrë të veçantë di linja drejtuese: konvertimin e vendeve të reja dhe zhvillimin e popullsive kristiane. Konvertimi - bashkuar me ripushtimin iberik - pati të bëjë më pas me gjermanët, skandinavët, hungarezët dhe sllavët e Përëndimit (polakë, serbë, sllovakë, sllovenë, kroatë). Përpara Karlit të Madh, kristianizmi evropian e kish shmangur rrezikun e madh të një ndarjeje midis kristianëve 'katolikë', të quajtur orotodoksë, dhe kristianëve 'arianë', të konsideruar heretikë. Disa mbretër, visigotë në mënyrë të të veçantë, kishin kaluar nga arianizmi në katolicizëm, por kristianizmi përëndimor, që i bindej Romës dhe fliste latinisht, u shkëput nga kristianizmi lindor që fliste greqisht dhe nuk e njihte Papën. Shkëputja u konsumua në vitin 1054, edhe pse ngjarja më e rëndësishme u verifikua në fundin e shekullit të X-të, me konvertimin në kristianizmin greko - ortodoks të Vladimirit, Princi i Kievit. Duke filluar nga Kostandinopoja dhe Kievi, Evropa lindore u bë kristiano - ortodokse. Në shekullin e 20-të, perandoria sovjetike e gllabëroi këtë Evropë ortodokse dhe dhe kështu filloi të acarohej një frakturë e thellë, e cila mbetet deri më sot në zemër të Evropës. Në çdo rast, duke filluar nga viti 1000 dhe deri në mesin e shekullit të XIII-të, një prosperitet i përhapur dhe një progres i konsiderueshëm i përfshinë pakashumë të gjitha rajonet evropiane, përfshi dhe rajonet periferike; ato kontribuan në forcimin e një ndjenjë të përbashkët evropiane dhe njëkohësisht shpëtuan, nganjëherë dhe i favorizuan, diversitetet rajonale. Një nga karakteristikat thelbësore të Evropës - për t'u ruajtur me çdo kusht - është pikërisht diversiteti i saj që mund dhe duhet të bashkëjetojë me unitetin e saj. Një hovi të tillë i është dhënë emri i "revolucionit të parë evropian". Në shtegun e çelur prej tij ndodhi zhvillimi intensive urban; qytetet u rriten dhe u shuëfishuan me zgjerimin e autonomive e të institucioneve tëkonsoliduara, si dhe me përparimet e urbanizmit. Midis vitit 1000 dhe shekullit të 13-të, një shtim i konsiderueshëm demografik e dyfishoi popullsinë evropiane; për pasojë u desh që të zgjeroheshin sipërfaqet e destinuara për kulturat dhe të futeshin persosjet teknike në mënyrat e përpunimit të tokës, në transporte, në industrinë tekstile e në ndërtimin e ndërtesave e rrugëve, të mullinjve dhe të varkave. Njëkohësisht me to një fermentim i madh fetar, edhe pse shumëfishoi numrin e heretikëve, konsolidoi lëvizjen qytetare dhe promovimin e laikëve, nëpërmjet krijimit të urdhërave të rinj të domenikanëve dhe françeskanëve. Atyre i'u bashkangjit një ethe e madhe artistike, me lindjen e artit romantik dhe më pas atij gotik. Njohje dhe mësime u shtuan në mënyrë të konsiderueshme dhe thirrja ndaj arësyes, shoqëruar fesë, u bë gjithnjë e më e madhe. U krijuan shkolla dhe bëri shfaqjen e tij arësimi i lartë me krijimin e universiteteve në të gjithë Evropën. Më së pari në Itali (Bolonja), në Francë (Parisi), në Angli (Oksford e Kembrixh), në Gadishullin Iberik (Salamankë e Koimbra); kështu midis shekullit të XIV-të e të XV-të, në Evropën Qëndrore (Hejdelberg, Pragë, Krakovi) dhe së fundi në shekullin e XV-të në Evropën veriore (Upsala). Kudo, në të gjithë Evropën, u përhap skolastika. Zhvillimi i tregëtisë, me panairet dhe tregjet e saj, kontribuoi që të shëndosheshin mangësitë e ekonomisë mesjetare evropiane: numri i tepruar i taksave mbi shumë mallra, papërshtatshmëria e monedhës qarkulluese për shkëmbime që bëheshin gjithnjë e më shumë të rendit monetar. Qarkullimi i monedhës ishte shumë i copëzuar. Edhe monedhat italiane më të çmuara, fiorina dhe dukati, qenë të pamjaftueshme. Ekzistenca e një monedhe të vetme ndoshta do t'i kish bërë një kërcim përpara ekonomisë mesjetare që çoi, midis jo pak vështirësive, në kapitalizëm. Por, duke parë se jeta ekonomike dhe monetare ka nevojë gjithmonë për kushte politike të favorëshme, duke filluar nga shekulli i XIV-të luftëra, epidemi dhe revolta e ngadalësuan progresin ekonomik, edhe pse ndërgjegjja e identitetit evropian mbeti gjithmonë e gjallë. E dëshmojnë figura si ajo e Enea Silvio Pikolominit, Ati i Shenjtë me emrin e Piu II (1458-1464) apo e shkrimtarit dhe politikanit Filip Komiens, aktiv nga Flandra në Itali midis shekullit të XV-të e të XVI-të.

Jacques Le Goff është një historian francez i specializuar me historinë e Europës së shekujve të XII-të dhe të XIII-të

Shiko profilin e anëtarit

Mbrapsht në krye  Mesazh [Faqja 1 e 1]

Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti përgjigjeni temave të këtij forumi